آسيب ديده به ديه يا عدم امكان قصاص ، بر عهدهء جانى است . همچنين است جنايت شبه عمد 12 ( - - ) شبه عمد ) . هرچند برخى قدما آن را به جنايت خطايى ملحق كرده‌اند . 13 اما جنايت خطايى قطعا بر عاقله است . 14 جنايت كودك و ديوانه مطلقا بر عاقله است ؛ زيرا عمدِ آن دو ، خطا به شمار مىآيد . 15 برخى جانى نابينا را نيز به كودك و ديوانه ملحق كرده و ديهء جنايت عمدى او را نيز بر عهدهء عاقله دانسته‌اند . 16 در جراحتها ، ديهء جراحت موضحه و بالاتر بر عهدهء عاقله است ؛ ليكن در جراحتهاى كمتر از آن اختلاف است كه بر عهدهء عاقله است يا جانى . مشهور قول دوم است 17 ( - - ) جراحت ) . شرط تحمل ديه توسط عاقله آن است كه ثبوت ديه با بيّنه ( - - ) بيّنه ) باشد . بنابر اين ، اگر سبب ثبوت ديه اقرار جانى يا مصالحه بر ديه باشد ، بر عهدهء عاقله نخواهد بود ، بلكه بر عهدهء جانى است . 18 قلمرو ضمان عاقله ، جنايت انسان بر انسان است . بنابر اين ، عاقله ضامن آسيبهايى كه توسط حيوان بر انسان وارد مىشود و نيز ضامن اتلاف مال نيست . در فرض نخست ، ضمان متوجه مالك حيوان و در فرض دوم ، متوجه تلف كننده است . عاقله ضامن جنايت برده نيز نمىباشد و برده خود ضامن جنايت خويش است . 19 ديه جنايات ذمى نيز - هرچند از روى خطا باشد - از مال خودش پرداخت مىگردد و چيزى بر عهدهء عاقلهء وى نيست ؛ ليكن در صورت ناتوانى از پرداخت ديه ، امام عليه السّلام عاقلهء او به شمار رفته و آن را مىپردازد . 20 كودك سر راهى ( لقيط ) كه خانوادهء شناخته شده‌اى ندارد ، در صورت ارتكاب جنايت ؛ اعم از عمدى و خطايى ، ديه‌اش بر عهدهء امام عليه السّلام است . همچنين جناياتى كه پس از بلوغ مرتكب مىشود ، در صورت خطايى بودن و نداشتن ضامن جريره ، ديه آنها نيز بر عهدهء امام عليه السّلام است . 21